Qua so sánh, phân tích và nghiên cứu từng nội dung cụ thể, nhóm tác giả thấy rằng về công tác xét rút ngắn thời gian thử thách của án treo và thời hạn chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ Luật THAHS năm 2025 có một số điểm mới như sau:
Thứ nhất, về thứ tự của điều luật
Luật THAHS năm 2019 nội dung về “Rút ngắn thời gian thử thách đối với người được hưởng án treo” và “thủ tục rút ngắn thời gian thử thách đối với người được hưởng án treo” được quy định tại các Điều 89, 90; nội dung về “giảm thời hạn chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ” và “thủ tục giảm thời hạn chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ” được quy định tại các Điều 102, 103.
Trong khi đó, Luật THAHS năm 2025 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2026) nội dung về “Rút ngắn thời gian thử thách đối với người được hưởng án treo” và “thủ tục rút ngắn thời gian thử thách đối với người được hưởng án treo” được quy định tại các Điều 84, 85; nội dung về “giảm thời hạn chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ” và “thủ tục giảm thời hạn chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ” được quy định tại các Điều 99, 100.
Thứ hai, về điều kiện được xét giảm
Luật THAHS năm 2025 bổ sung quy định về điều kiện để được xét giảm là yêu cầu người chấp hành án phải có đơn đề nghị. Điều 89, 102 Luật THAHS năm 2019 không quy định về nội dung này, trong khi nó lại được bổ sung thành điều kiện bắt buộc theo quy định tại Điều 84, 99 Luật THAHS năm 2025.
Về việc quy định thêm điều kiện người chấp hành án phải có đơn đề nghị, chúng tôi cho rằng việc quy định thêm nội dung trên giúp bảo đảm quyền tự định đoạt của bản thân người chấp hành án, thể hiện sự tự giác nhận thức cải tạo của bản thân người được xét giảm án, cuối cùng là tránh xa các trường hợp cơ quan quản lý tự động ra đề nghị mà không hề có nguyện vọng của bản thân người chấp hành án.
Thứ ba, thời điểm được tiến hành tổ chức xét giảm
Khác với Luật THAHS năm 2019 là “mỗi năm người bị kết án được xét giảm 01 lần” thì Luật THAHS năm 2025 quy định cụ thể hơn là “Việc xét giảm được thực hiện mỗi năm 03 đợt, vào dịp tết Dương lịch, ngày Chiến thắng và Quốc khánh”.
Đối với việc Luật THAHS năm 2025 bổ sung thêm và cụ thể hơn về nội dung trên, chúng tôi đánh giá là hết sức cần thiết và mang tính thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa yêu cầu quản lý nhà nước trong thi hành án hình sự với chính sách nhân đạo, khoan hồng của pháp luật. Việc ấn định các đợt xét giảm vào những thời điểm cố định trong năm giúp bảo đảm tính thống nhất, công khai và minh bạch trong quá trình tổ chức thực hiện trên phạm vi toàn quốc. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để các CQTHAHS chủ động rà soát, đánh giá kết quả chấp hành án của người bị kết án một cách đầy đủ và khách quan. Các dịp Tết Dương lịch, Ngày Chiến thắng (30/4) và Quốc khánh (02/9) đều là những ngày lễ có ý nghĩa đặc biệt đối với đất nước, vì vậy việc xét giảm vào các thời điểm này còn thể hiện chính sách nhân văn của Nhà nước đối với những người có quá trình cải tạo tốt, tạo động lực để họ tiếp tục phấn đấu sửa chữa lỗi lầm.
Bên cạnh đó, quy định này góp phần khuyến khích người chấp hành án nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật, tích cực lao động, học tập và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của mình nhằm có cơ hội được hưởng sự khoan hồng của pháp luật, từ đó nâng cao hiệu quả giáo dục.
Thứ tư, nhiệm vụ của Công an cấp xã được quy định cụ thể
Tại Luật THAHS năm 2025, Công an cấp xã giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong công tác thi hành án treo, án phạt cải tạo không giam giữ vì theo quy định của pháp luật thì đây là cơ quan trực tiếp quản lý, giám sát và giáo dục người bị kết án tại địa phương. Pháp luật quy định cụ thể nhiệm vụ của Công an cấp xã nhằm bảo đảm việc đề nghị xét rút ngắn thời gian thử thách hoặc xét giảm thời hạn chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ được thực hiện khách quan, chính xác và đúng đối tượng.
Trên cơ sở theo dõi quá trình chấp hành án, Công an cấp xã có trách nhiệm đánh giá mức độ chấp hành pháp luật, việc thực hiện các nghĩa vụ theo quyết định thi hành án cũng như sự tiến bộ của người được bị kết án trong lao động, học tập và sinh hoạt tại cộng đồng. Khi người chấp hành án đủ điều kiện theo quy định, Công an cấp xã tiến hành lập hồ sơ, báo cáo nhận xét và đề nghị CQTHAHS Công an cấp tỉnh xem xét việc rút ngắn thời gian thử thách hoặc xét giảm thời hạn chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ.
Việc giao nhiệm vụ này cho Công an cấp xã là phù hợp bởi đây là chủ thể nắm rõ nhất quá trình cải tạo thực tế của người chấp hành án. Đồng thời, quy định này góp phần nâng cao trách nhiệm của cơ quan quản lý tại cơ sở, hạn chế tình trạng xét giảm mang tính hình thức, bảo đảm chỉ những người thực sự có ý thức sửa chữa lỗi lầm và đạt nhiều tiến bộ mới được hưởng chính sách khoan hồng của Nhà nước.
Thứ năm, thời hạn thẩm định, lập hồ sơ đề nghị xét rút ngắn thời gian thử thách của án treo
Khác với quy định cũ của Luật THAHS năm 2019 là thời hạn CQTHAHS thụ lý, xem xét và giải quyết hồ sơ đề nghị xét rút ngắn thời gian thử thách của án treo là 07 ngày thì tại Luật THAHS năm 2025 có quy định mới về thời hạn thẩm định, lập hồ sơ đề nghị xét rút ngắn thời gian thử thách của án treo, cụ thể: “Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được báo cáo, CQTHAHS Công an cấp tỉnh, CQTHAHS cấp Quân khu lập hồ sơ và có văn bản đề nghị rút ngắn thời gian thử thách đối với người có đủ điều kiện gửi đến Tòa án và Viện Kiểm sát có thẩm quyền.
Trường hợp xét thấy không đủ điều kiện lập hồ sơ rút ngắn thời gian thử thách, CQTHAHS Công an cấp tỉnh, CQTHAHS cấp Quân khu có văn bản thông báo cho Công an cấp xã, đơn vị quân đội được giao quản lý, giám sát, giáo dục người được hưởng án treo.”
Thứ sáu, thủ tục sau khi Tòa án tiếp nhận hồ sơ đề nghị xét giảm
Khác với quy định: “Sau khi nhận hồ sơ, trong thời hạn 07 ngày Chánh án Tòa án khu vực phải thành lập Hội đồng xét giảm với thành phần Hội đồng gồm 03 Thẩm phán” của Luật THAHS năm 2019 thì tại Luật THAHS năm 2025 có điểm mới là “trong thời hạn 02 ngày làm việc kể từ ngày nhận được hồ sơ đề nghị Chánh án Tòa án khu vực phân công 01 Thẩm phán chủ trì phiên họp để xét giảm. Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày được phân công, Thẩm phán phải mở phiên họp xét giảm và ra quyết định…”.
Theo quy định của Luật THAHS năm 2025 thì sau khi tiếp nhận hồ sơ đề nghị xét giảm, trong thời hạn 02 ngày, Chánh án Tòa án khu vực phải ra Quyết định phân công 01 Thẩm phán chủ trì phiên họp; trong thời hạn 05 ngày kể từ ngày được phân công, Thẩm phán được giao chủ trì phải mở phiên họp để ra Quyết định xét giảm với thành phần tham dự phiên họp gồm 01 Thẩm phán, 01 Kiểm sát viên của Viện Kiểm sát khu vực và 01 Thư ký.
Tác giả bài viết: NGÔ ANH DŨNG Tòa án quân sự khu vực Thủ đô Hà Nội, HOÀNG THU PHƯƠNG Tòa án quân sự khu vực Quân khu 3.
Nguồn tin: Theo Tạp chí Luật sư Việt Nam:
Những tin mới hơn
Những tin cũ hơn