Thời hạn xác định xóa án tích đối với người bị kết án chấp hành hình phạt trong trường hợp tổng hợp hình phạt của nhiều bản án thì được xác định như thế nào?

Nội dung vụ án:

Ngày 27/10/2016, Lê Văn K. bị Tòa án nhân dân huyện Y, tỉnh HD xử phạt 02 năm tù về tội “Trộm cắp tài sản”. Ngày 16/01/2017, Lê Văn K. bị Tòa án nhân dân huyện X, tỉnh HD xử phạt 01 năm 06 tháng tù về tội “Gây rối trật tự công cộng”. Ngày 15/02/2017, Lê Văn K. bị Tòa án nhân dân huyện B, tỉnh HD xử phạt 03 năm tù về tội “Trộm cắp tài sản”. Ngày 20/4/2017, Tòa án nhân dân tỉnh HD ra quyết định tổng hợp hình phạt buộc Lê Văn K. phải thi hành hình phạt tù của 03 bản án là 06 năm 06 tháng tù. Ngày 08/3/2022, Lê Văn K. chấp hành xong hình phạt của 03 bản án. Ngày 22/5/2024, Lê Văn K. lại phạm tội “Trộm cắp tài sản”. Như vậy, đối với lần phạm tội này của Lê Văn K. có bị áp dụng tình tiết “tái phạm” không?
 

Trong quá trình giải quyết vụ án khi xác định thời hạn xóa án tích trong trường hợp trên để xem Lê Văn K. có bị bị áp dụng tình tiết “tái phạm” không, còn có các quan điểm khác nhau:

Quan điểm thứ nhất cũng là quan điểm của tác giả cho rằng: Người bị kết án chấp hành hình phạt trong trường hợp tổng hợp hình phạt của nhiều bản án thì căn cứ vào mức hình phạt trong từng bản án để tính thời hạn xóa án tính cho mỗi bản án hình sự đó mà không căn cứ vào mức tổng hợp hình phạt chung. Bởi vì:

Thứ nhất, “Tội phạm” là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong BLHS, do người (cá nhân) có năng lực TNHS thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm quyền con người, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa mà theo quy định của BLHS phải bị xử lý hình sự và sẽ được quyết định bằng 1 bản án, mỗi bản án lại có thời hiệu thi hành khác nhau. Ngày 10/7/2025, HĐTP TANDTC ra Văn bản số 02/VBHN-TANDTC Nghị quyết hướng dẫn áp dụng một số quy định của BLHS về thời hiệu thi hành bản án, miễn chấp hành hình phạt, giảm mức hình phạt đã tuyên, giảm thời hạn chấp hành hình phạt trong trường hợp đặc biệt, hoãn chấp hành hình phạt tù, tạm đình chỉ chấp hành hình phạt tù. Tại khoản 3 Điều 3 Văn bản số 02/VBHN-TANDTC ngày 10/7/2025 của TANDTC quy định hướng dẫn về thời hiệu thi hành bản án: Trường hợp bản án hình sự tổng hợp hình phạt của nhiều bản án thì căn cứ vào mức hình phạt trong từng bản án để tính thời hiệu thi hành cho mỗi bản án hình sự đó mà không căn cứ vào mức tổng hợp hình phạt chung. Như vậy, để đảm bảo nguyên tắc áp dụng thống nhất pháp luật có thể vận dụng tinh thần Văn bản số 02/VBHN-TANDTC ngày 10/7/2025 của TANDTC để xem xét thời hạn xóa án tích đối với người bị kết án chấp hành hình phạt trong trường hợp tổng hợp hình phạt của nhiều bản án.

Thứ hai, hiện nay BLHS và các văn bản hướng dẫn áp dụng pháp luật của các cơ quan có thẩm quyền chưa có hướng dẫn cụ thể đối với trường hợp xóa án tích đối với người bị kết án chấp hành hình phạt trong trường hợp tổng hợp của nhiều bản án. Việc tính thời hạn xóa án tích theo quyết định tổng hợp hình phạt của nhiều bản án sẽ gây bất lợi cho người phạm tội. Do đó, theo nguyên tắc có lợi thì thời hạn xóa án tích được tính theo hình phạt chính của bản án cao nhất mới đảm bảo tính công bằng và nghiêm minh của pháp luật.

Qua đó, nhằm đảm bảo mục đích của hình phạt không chỉ nhằm trừng trị người (cá nhân) phạm tội mà còn giáo dục họ ý thức tuân theo pháp luật và các quy tắc của cuộc sống; ngăn ngừa họ phạm tội mới; giáo dục người, pháp nhân thương mại khác tôn trọng pháp luật, phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm.

Từ những lý lẽ trên, trong trường hợp này thời hạn để xóa án tính đối với Lê Văn K. được tính theo hình phạt chính của bản án cao nhất vào ngày 15/02/2017, bị Tòa án nhân dân huyện B, tỉnh HD xử phạt 03 năm tù mới đảm bảo tính công bằng và đúng quy định của pháp luật. Căn cứ điểm b khoản 2 Điều 70 BLHS thì thời hạn xóa án tích đối với Lê Văn K. được xác định là 2 năm kể từ ngày chấp hành xong án phạt tù. Ngày 08/3/2022, Lê Văn K. chấp hành xong án phạt tù của 3 bản án; đến 22/5/2024, Lê Văn K. lại phạm tội “Trộm cắp tài sản” là quá thời hạn 02 năm nên lần phạm tội này của Lê Văn K. không thuộc trường hợp tái phạm.

Quan điểm thứ hai cho rằng: Người bị kết án chấp hành hình phạt trong trường hợp tổng hợp hình phạt của nhiều bản án thì căn cứ vào mức hình phạt đã tổng hợp của nhiều bản án. Bởi vì:

Căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 73 BLHS quy định: “Thời hạn để xóa án tích quy định tại Điều 70 và Điều 71 của Bộ luật này căn cứ vào hình phạt chính đã tuyên”. Do đó, khi chưa có hướng dẫn của HĐTP TANDTC, trong trường hợp này 03 bản án của các Tòa án nhân dân cấp huyện đã được Tòa án nhân dân tỉnh ra quyết định tổng hợp hình phạt chấp hành chung là 6 năm 6 tháng nên thời hạn để xóa án tích phải tính theo hình phạt chính được tổng hợp của nhiều bản án mới đảm bảo tính công bằng nghiêm minh của pháp luật.

Như vậy, theo quy định tại điểm c khoản 2 Điều 70 BLHS là 03 năm kể từ ngày chấp hành xong án phạt tù. Ngày 08/3/2022, Lê Văn K. chấp hành xong án phạt tù của 03 bản án; đến 22/5/2024, Lê Văn K. lại phạm tội “Trộm cắp tài sản” là chưa đủ thời hạn 03 năm nên lần phạm tội này của Lê Văn K. thuộc trường hợp tái phạm.

Trên đây là nội dung và quan điểm về tình huống trên, rất mong nhận được sự trao đổi từ các bạn đọc.