TANDTC thông báo rút kinh nghiệm về việc áp dụng tình tiết tăng nặng phạm tội 2 lần trở lên

Theo Thông báo 4559/RKN-TPT1, ngày 30/9/2025, Hội đồng Thẩm phán TANDTC đã ban hành Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP hướng dẫn áp dụng các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự quy định tại Điều 51 và Điều 52 của Bộ luật Hình sự (có hiệu lực kể từ ngày 15/11/2025).  

Theo hướng dẫn tại điểm a khoản 2 Điều 5 Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP này thì đối với trường hợp người phạm tội có nhiều tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự, trong đó có tình tiết vừa là tình tiết định khung, vừa là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự, nếu “tình tiết định khung đồng thời là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự quy định tại khoản 1 Điều 52 của Bộ luật Hình sự mà không cùng một khoản định khung của điều luật thì áp dụng tình tiết định khung cao nhất và các tình tiết còn lại không coi là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự".

Theo hướng dẫn nêu trên, đối với trường hợp bị cáo phạm tội từ 2 lần trở lên mà trong điều luật có tình tiết định khung hình phạt là “Phạm tội 2 lần trở lên", đồng thời bị cáo còn có những tình tiết khác cấu thành định khung tăng nặng ở khoản cao hơn thì áp dụng tình tiết định khung cao nhất; nếu tình tiết “Phạm tội 2 lần trở lên" không phải là tình tiết định khung cao nhất thì cũng không coi là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự quy định tại điểm g khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự.

Ví dụ: Bị cáo tham ô tài sản 3 lần; lần 1 tham ô 500.000.000 đồng; lần 2 tham ô 300.000.000 đồng; lần 3 tham ô 200.000.000 đồng. Đối với trường hợp này, theo quy định tại Điều 353 Bộ luật Hình sự thì hành vi phạm tội của bị cáo cấu thành định khung tăng nặng "Phạm tội 2 lần trở lên" (điểm c khoản 2 Điều 353); đồng thời cấu thành định khung tăng nặng “Chiếm đoạt tài sản trị giá 1.000.000.000 đồng trở lên” (điểm a khoản 4 Điều 353). Theo hướng dẫn tại điểm a khoản 2 Điều 5 Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP nêu trên thì trường hợp này, bị cáo bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định tại điểm a khoản 4 Điều 353 và không bị áp dụng tình tiết tăng nặng “Phạm tội 2 lần trở lên” quy định tại điểm g khoản 1 Điều 52 của Bộ luật Hình sự.

Qua công tác xét xử phúc thẩm thời gian qua, Tòa Phúc thẩm TANDTC tại Hà Nội nhận thấy một số Tòa án vẫn áp dụng tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự "Phạm tội 2 lần trở lên" (điểm g khoản 1 Điều 52) đối với trường hợp quy định về tội phạm có cấu thành định khung “Phạm tội 2 lần trở lên” là không đúng với hướng dẫn của Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP. Theo đó, Tòa phúc thẩm TANDTC tại Hà Nội đề nghị trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình, các Chánh án TAND tỉnh, thành phố khu vực phía Bắc quán triệt nội dung hướng dẫn của Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP đến các Thẩm phán, Hội thẩm để bảo đảm áp dụng thống nhất hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán TANDTC trong xét xử.

Thông báo 4559/RKN-TPT1 cũng lưu ý: Thông báo đến TAND các tỉnh phía Bắc gồm: TP. Hà Nội, TP. Hải Phòng; các tỉnh: Bắc Ninh, Cao Bằng, Điện Biên, Hà Tĩnh, Hưng Yên, Lai Châu, Lạng Sơn, Lào Cai, Nghệ An, Ninh Bình, Phú Thọ, Quảng Ninh, Sơn La, Thái Nguyên, Thanh Hóa và Tuyên Quang.