Bộ Công an đề xuất tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng án tử hình

Bộ Công an đang xây dựng dự thảo Hồ sơ chính sách sửa đổi Bộ luật Hình sự nhằm tăng tính công bằng, nhân đạo và khuyến khích người phạm tội khắc phục hậu quả. Trong đó đáng chú ý là đề xuất mới liên quan đến hình phạt tử hình.

Cụ thể, Bộ Công an đề xuất thu hẹp phạm vi áp dụng đối với 10 tội danh hiện còn quy định mức án này trong Bộ luật Hình sự, chỉ giữ lại hình phạt tử hình với những tội có tính chất "đặc biệt nghiêm trọng", xâm phạm khách thể đặc biệt quan trọng, gây hậu quả nặng nề về kinh tế, xã hội và an ninh con người. Đề xuất này nhằm bảo đảm phù hợp với xu hướng quốc tế, tương thích với Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị mà Việt Nam là thành viên, đồng thời bám sát tình hình tội phạm và điều kiện kinh tế - xã hội trong nước.

Bên cạnh đó, Bộ này cũng đề xuất sửa đổi khoản 1 Điều 60 Bộ luật Hình sự theo hướng, nếu hết thời hiệu thi hành án đối với người bị kết án tử hình thì hình phạt tử hình sẽ được chuyển thành tù chung thân. Quy định này nhằm tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn thi hành án, đồng thời bảo đảm tính chặt chẽ, logic của Bộ luật Hình sự.
 

Đối với hình phạt tiền, Bộ Công an đề xuất mở rộng phạm vi áp dụng với một số tội danh, phù hợp với chủ trương tăng cường áp dụng hình phạt tiền theo Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 2/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp. Ngoài việc mở rộng phạm vi áp dụng còn nâng mức phạt tiền để bảo đảm tính nghiêm khắc, răn đe của hình phạt. Cụ thể, bổ sung quy định cho phép tòa án quyết định áp dụng hình phạt tiền thay cho hình phạt tù đối với một số tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng, nếu người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, tích cực hợp tác trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử và đã khắc phục toàn bộ hậu quả, bồi thường toàn bộ thiệt hại.

Bộ Công an cũng đề xuất nâng mức phạt tù ở một số tội danh đang diễn biến phức tạp, trực tiếp xâm hại danh dự, nhân phẩm, tự do của con người; các tội có tính chất gian dối, gây bức xúc trong dư luận; hoặc các hành vi có mức thu lợi bất chính lớn nhưng khung hình phạt hiện hành được cho là chưa tương xứng. 

Ngoài ra, tờ trình cũng bổ sung quy định về căn cứ quyết định hình phạt trong trường hợp người phạm tội thành khẩn khai báo từ giai đoạn điều tra, ăn năn hối cải và đã bồi thường, khắc phục toàn bộ hậu quả. Nếu điều luật áp dụng có khung hình phạt cao nhất là tù chung thân hoặc tử hình thì tòa án có thể áp dụng mức tù không quá 20 năm. Nếu khung hình phạt là tù có thời hạn thì mức án không quá 3/4 mức tù cao nhất mà điều luật quy định; hoặc có thể lựa chọn hình phạt tiền là hình phạt chính nếu điều luật có quy định, thậm chí miễn trách nhiệm hình sự nếu đủ các điều kiện khác theo Bộ luật Hình sự.

10 tội danh áp dụng hình phạt tử hình (từ ngày 01/07/2025) gồm:

- Tội phản bội Tổ quốc (Điều 108);

- Tội bạo loạn (Điều 112);

- Tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân (Điều 113);

- Tội giết người (Điều 123);

- Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142);

- Tội sản xuất trái phép chất ma túy (Điều 248);

- Tội mua bán trái phép chất ma túy (Điều 251);

- Tội khủng bố (Điều 299);

- Tội chống loài người (Điều 422);

- Tội phạm chiến tranh (Điều 423).