Xử phạt không lập biên bản: Hiểu thế nào cho đúng?

Bộ Công an đang lấy ý kiến đối với dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi). Cụ tể, tại Điều 44 dự thảo Luật, Bộ Công an đề xuất nâng mức tiền tối đa được xử phạt không lập biên bản lên 1 triệu đồng với cá nhân (hiện hành 500.000 đồng) và 2 triệu đồng với tổ chức (hiện hành 1 triệu đồng).

Trong đó, cơ quan soạn thảo có đề xuất việc mở rộng xử phạt không lập biên bản với cả vi phạm được phát hiện bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật, nghiệp vụ, thay vì bắt buộc lập biên bản như tại Điều 56 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 (sửa đổi, bổ sung 2025) hiện hành.

Theo Luật sư Bùi Đình Ứng, Đoàn Luật sư TP. Hà Nội, theo quy định hiện nay tại Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 (sửa đổi, bổ sung 2025), có 2 hình thức xử phạt vi phạm hành chính, gồm: Xử phạt không lập biên bản và Xử phạt có lập biên bản.

Trong đó, xử phạt không lập biên bản thường được áp dụng với các vụ việc vi phạm hành chính đơn giản, đã rõ, tính chất nguy hiểm không lớn, người vi phạm đã thừa nhận hành vi. Nếu áp dụng, người có thẩm quyền xử phạt sẽ ra quyết định xử phạt tại chỗ.

Ngược lại, xử phạt có lập biên bản phức tạp hơn, gồm nhiều bước như lập biên bản vi phạm hành chính, xác minh tình tiết hoặc giá trị tang vật, phương tiện vi phạm (nếu cần), ra quyết định xử phạt, gửi quyết định xử phạt để thi hành…

Như vậy, việc áp dụng hình thức xử phạt không lập biên bản (nếu đủ điều kiện) sẽ thuận lợi hơn rất nhiều cho cả người có thẩm quyền và người bị xử phạt, giúp tiết kiệm thời gian, chi phí tuân thủ cho cả hai bên.

Cũng theo Luật sư, việc cơ quan soạn thảo đề xuất nâng gấp đôi mức tiền tối đa và mở rộng phạm vi xử phạt không lập biên bản là phù hợp với mặt bằng chung các khung xử phạt đã được nâng lên, cũng như thực tiễn quản lý trật tự, an toàn giao thông.

Điều này đồng nghĩa sẽ có nhiều lỗi vi phạm được áp dụng hình thức xử phạt không lập biên bản hơn, thuận lợi và tiết kiệm hơn cho công tác xử lý vi phạm hành chính.

Liên quan với vấn đề việc xử phạt không lập biên bản có nguy cơ nảy sinh tiêu cực hay không, Luật hiện hành đã có quy định rất rõ về trình tự, thủ tục áp dụng hình thức này.

Theo đó, nếu đủ điều kiện xử phạt không lập biên bản, người có thẩm quyền xử phạt ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính tại chỗ.

Quyết định phải được giao cho cá nhân, tổ chức bị xử phạt một bản. Nếu người chưa thành niên bị xử phạt cảnh cáo thì quyết định xử phạt còn được gửi cho cha mẹ hoặc người giám hộ của họ.

Tiếp đó, người vi phạm nộp tiền phạt tại chỗ cho người có thẩm quyền xử phạt. Người thu tiền phạt có trách nhiệm giao chứng từ thu tiền phạt cho cá nhân, tổ chức nộp tiền phạt và phải nộp tiền phạt trực tiếp tại Kho bạc Nhà nước hoặc nộp vào tài khoản của Kho bạc Nhà nước trong thời hạn 2 ngày làm việc, kể từ ngày thu tiền phạt.

Nếu người vi phạm không có khả năng nộp tiền phạt tại chỗ thì nộp tại Kho bạc Nhà nước hoặc nộp vào tài khoản của Kho bạc Nhà nước ghi trong quyết định xử phạt trong thời hạn quy định.

Theo Luật sư Bùi Đình Ứng, nhiều người đang hiểu lầm về quy định xử phạt không lập biên bản. Theo đó, sau khi nộp phạt tại chỗ thì người vi phạm sẽ nhận được 2 giấy tờ gồm: Quyết định xử phạt tại chỗ và Chứng từ nộp tiền phạt. Người có thẩm quyền xử phạt sau khi thu tiền phạt tại chỗ phải giao chứng từ cho người vi phạm, đồng thời nộp lại số tiền này vào Kho bạc Nhà nước.

Như vậy, việc nâng mức tiền tối đa và mở rộng xử phạt không lập biên bản với "phạt nguội" sẽ mang lại thuận lợi hơn cho người vi phạm cũng như người xử lý vi phạm. Các quy định của luật đã đảm bảo cho quy trình áp dụng hình thức này diễn ra chặt chẽ, tránh phát sinh tiêu cực.